.png){kind=logo}
Σύνταξη κειμένου: Γιώργος Κουφόπουλος (CEO, CIO 3K Investment Partners)
Πώς παίρνουμε σωστές επενδυτικές αποφάσεις σε έναν αβέβαιο κόσμο
Σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης και οικονομικής αβεβαιότητας οι επενδυτές συχνά αναζητούν απαντήσεις στις καθημερινές ειδήσεις. Η εμπειρία όμως δείχνει ότι οι καλύτερες επενδυτικές αποφάσεις δεν βασίζονται στον θόρυβο της στιγμής αλλά στην κατανόηση δύο πραγμάτων: πώς λειτουργεί ο ανθρώπινος νους και τι μας διδάσκει διαχρονικά η ιστορία των αγορών.
Ο νομπελίστας Daniel Kahneman, στο βιβλίο του Thinking, Fast and Slow, περιγράφει τη σκέψη μας ως αποτέλεσμα δύο συστημάτων. Το Σύστημα 1 λειτουργεί γρήγορα και αυτόματα. Βασίζεται σε εμπειρίες, ένστικτα, συνήθειες και προκαταλήψεις. Το Σύστημα 2 λειτουργεί πιο αργά και αναλυτικά, όταν χρειάζεται να αξιολογήσουμε πληροφορίες ή να πάρουμε πιο σύνθετες αποφάσεις.
Στην πράξη, το Σύστημα 1 παράγει συνεχώς προτάσεις προς το Σύστημα 2. Όταν όλα λειτουργούν ομαλά, το Σύστημα 2 συχνά αποδέχεται αυτές τις προτάσεις χωρίς μεγάλη επεξεργασία. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Παρότι ο εγκέφαλος αποτελεί μόλις περίπου το 2% του σωματικού βάρους, καταναλώνει περίπου 20% της ενέργειας του σώματος σε κατάσταση ηρεμίας. Η ενέργεια κοστίζει, για τον λόγο αυτό, ο ανθρώπινος νους αναζητά αυτοματισμούς.
Η εμπειρία και η σωστή κρίση
Η εκπαίδευση και η εμπειρία βοηθούν κάποιον να γίνει πραγματικός γνώστης σε έναν τομέα.
Ένας αρχάριος στο σκάκι χρειάζεται να σκεφτεί αναλυτικά κάθε του κίνηση. Χρησιμοποιεί δηλαδή κυρίως το Σύστημα 2. Παρά τη σκέψη αυτή, η κίνηση που θα κάνει μπορεί να μην είναι η καλύτερη δυνατή. Αντίθετα, ένας master στο σκάκι συχνά αναγνωρίζει μοτίβα που έχει δει χιλιάδες φορές στο παρελθόν. Η σωστή κίνηση προκύπτει σχεδόν αυτόματα. Σε αυτή την περίπτωση λειτουργεί κυρίως το Σύστημα 1 — αλλά ένα Σύστημα 1 που έχει εκπαιδευτεί μέσα από εμπειρία και γνώση. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στις επενδύσεις. Το σημαντικότερο στοιχείο δεν είναι μόνο η ακαδημαϊκή γνώση αλλά η σωστή κρίση. Αυτή διαμορφώνεται μέσα από εμπειρίες, λάθη, ιστορική γνώση και, κυρίως, από τη συστηματική και ορθολογική μελέτη των δεδομένων.
Είναι οι επενδύσεις ένα τυχερό παιχνίδι;
Η ερώτηση αυτή τίθεται συχνά από ανθρώπους που δεν είναι εξοικειωμένοι με τις επενδύσεις. Στα τυχερά παιχνίδια, το αποτέλεσμα δεν εξαρτάται από τον παίκτη αλλά από την τύχη. Δεν υπάρχει τρόπος να προβλεφθεί με συνέπεια το αποτέλεσμα. Οι επενδύσεις όμως λειτουργούν διαφορετικά.
Όταν αγοράζουμε μια μετοχή, στην ουσία αποκτούμε συμμετοχή σε μια εταιρεία και στην κερδοφορία της. Όταν αγοράζουμε ένα εταιρικό ομόλογο, αποκτούμε δικαίωμα σε μελλοντικές χρηματοροές μέσω κουπονιών. Με άλλα λόγια, αγοράζουμε μελλοντικές χρηματοροές.
Επειδή οι εταιρείες δημιουργούνται για να παράγουν κέρδη, η μακροπρόθεσμη τάση των επιχειρήσεων είναι να δημιουργούν αξία για τους μετόχους τους. Για τον λόγο αυτό είναι κρίσιμο να διαχωρίζουμε δύο έννοιες: Τιμή και Αξία. Η τιμή μεταβάλλεται καθημερινά λόγω προσφοράς και ζήτησης. Η αξία μιας εταιρείας βασίζεται στην κερδοφορία, στη διοίκηση και στις προοπτικές της και αλλάζει πολύ πιο αργά.
Εάν κάποιος αγοράζει ή πουλά μόνο με βάση τις καθημερινές διακυμάνσεις της τιμής, τότε η επένδυση πράγματι προσεγγίζει ένα τυχερό παιχνίδι. Αν όμως η απόφαση βασίζεται στην αποτίμηση της αξίας μιας εταιρείας και στις μελλοντικές της χρηματοροές, τότε η στατιστική είναι με το μέρος του επενδυτή.
Μπορούμε να προβλέψουμε τους οικονομικούς κύκλους;
Ας κάνουμε ένα νοητικό πείραμα. Φανταστείτε ότι στην αρχή ενός έτους μαθαίνετε πως σε λίγες ημέρες ένας παγκόσμιος ιός θα εξαπλωθεί σε όλο τον κόσμο. Οι αεροπορικές μετακινήσεις θα διακοπούν, θα υπάρξει μεγάλη οικονομική αναστάτωση και το παγκόσμιο ΑΕΠ θα υποχωρήσει όσο δεν είχε υποχωρήσει από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Θα ήταν λογικό να πιστέψει κανείς ότι τα χρηματιστήρια θα καταρρεύσουν.
Ωστόσο, αυτό το σενάριο δεν είναι υποθετικό. Είναι ακριβώς αυτό που συνέβη το 2020 με την πανδημία. Παρόλα αυτά, πολλοί χρηματιστηριακοί δείκτες έκλεισαν εκείνη τη χρονιά με θετικές αποδόσεις. Ο διάσημος διαχειριστής κεφαλαίων Peter Lynch είχε πει: «Θα ήθελα πολύ να μπορώ να προβλέψω τις υφέσεις και τις αγορές. Επειδή όμως αυτό είναι αδύνατο, προτιμώ να αναζητώ καλές εταιρείες, όπως κάνει και ο Warren Buffett.»
Με άλλα λόγια, αντί να προσπαθούμε να προβλέψουμε το οικονομικό περιβάλλον — κάτι που σπάνια πετυχαίνει κανείς — είναι συχνά πιο αποτελεσματικό να εστιάζουμε στις εταιρείες και στην αξία που δημιουργούν.
Η σημασία της στρατηγικής κατανομής
Ένα σωστό επενδυτικό χαρτοφυλάκιο δεν εξαρτάται κυρίως από τις προβλέψεις για το μέλλον, αλλά από τη στρατηγική κατανομή του. Η κατανομή αυτή πρέπει να λαμβάνει υπόψη: τον χρονικό ορίζοντα του επενδυτή, τη γνώση και εμπειρία του και το επίπεδο βραχυπρόθεσμης διακύμανσης που μπορεί να ανεχθεί.
Ιστορικά, οι παγκόσμιες χρηματιστηριακές αγορές έχουν προσφέρει περίπου 8% μέση ετήσια απόδοση. Ταυτόχρονα όμως πρέπει να θυμόμαστε ότι πτώσεις 10% συμβαίνουν περίπου κάθε χρόνο ενώ πτώσεις 20% ή περισσότερο εμφανίζονται κατά μέσο όρο κάθε 6 χρόνια. Οι διακυμάνσεις αυτές αποτελούν φυσικό μέρος των αγορών και δεν πρέπει να οδηγούν σε βιαστικές αποφάσεις.
Πόσο πρέπει να μας ανησυχούν οι πόλεμοι;
Οι πόλεμοι αποτελούν δυστυχώς μέρος της ανθρώπινης ιστορίας. Από οικονομική σκοπιά όμως, η ιστορία διδάσκει ορισμένα ενδιαφέροντα στοιχεία. Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρουσιάζει ο Jeremy Siegel στο βιβλίο Stocks for the Long Run, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονταν σε κατάσταση πολέμου περίπου 20% του χρόνου τα τελευταία 150 χρόνια.
Παρόλα αυτά, οι ονομαστικές αποδόσεις του χρηματιστηρίου ήταν παρόμοιες τόσο σε περιόδους πολέμου όσο και σε περιόδους ειρήνης. Η βασική διαφορά αφορά τον πληθωρισμό. Σε περιόδους πολέμου ο πληθωρισμός ήταν περίπου 6%, ενώ σε περιόδους ειρήνης κάτω από 2%. Αυτό σημαίνει ότι οι πραγματικές αποδόσεις των επενδύσεων ήταν συχνά υψηλότερες σε περιόδους ειρήνης.
Τι σημαίνει αυτό για τους επενδυτές;
Η ιστορία μας διδάσκει τρία σημαντικά μαθήματα:
- Πρώτον, οι γεωπολιτικές εντάσεις είναι πιο συχνές από όσο νομίζουμε. Για τον λόγο αυτό η γεωγραφική διασπορά των επενδύσεων είναι κρίσιμη.
- Δεύτερον, οι πόλεμοι συχνά δημιουργούν πληθωριστικές πιέσεις. Σε τέτοια περιβάλλοντα οι μετοχές αποτελούν έναν από τους καλύτερους μηχανισμούς προστασίας, καθώς οι επιχειρήσεις μπορούν να προσαρμόσουν τις τιμές των προϊόντων και υπηρεσιών τους.
- Τρίτον, οι αγορές έχουν δείξει διαχρονικά μια εντυπωσιακή ικανότητα προσαρμογής ακόμη και στις πιο δύσκολες συνθήκες και αυτό φαίνεται από το αποτέλεσμα.
Το μεγαλύτερο επενδυτικό λάθος
Ο διάσημος επενδυτής Sir John Templeton είχε προειδοποιήσει ότι οι τέσσερις πιο επικίνδυνες λέξεις στις επενδύσεις είναι: «Αυτή τη φορά είναι διαφορετικά.»
Σε περιόδους κρίσεων — οικονομικών, γεωπολιτικών ή χρηματοπιστωτικών — πολλοί επενδυτές πιστεύουν ότι η ιστορία δεν ισχύει πλέον. Η αντίληψη αυτή οδηγεί συχνά σε λανθασμένες αποφάσεις. Σε μεγάλο βαθμό αυτό είναι αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί το Σύστημα 1 του ανθρώπινου εγκεφάλου. Οι άνθρωποι έχουν ισχυρότερη τάση να αποφεύγουν τη ζημιά παρά να αναζητούν ευκαιρίες. Όμως η ιστορία των αγορών δείχνει ότι κάθε κρίση συνοδεύεται και από ευκαιρίες.
Συμπέρασμα
Τελικά, οι αγορές δεν ανταμείβουν όσους προβλέπουν τα πάντα. Ανταμείβουν όσους έχουν πειθαρχία, υπομονή και σωστή κρίση. Ο θόρυβος της καθημερινότητας — ειδήσεις, κρίσεις, γεωπολιτικές εντάσεις — συχνά μας απομακρύνει από την ουσία των επενδύσεων. Η ουσία όμως παραμένει διαχρονικά η ίδια: οι επιχειρήσεις δημιουργούν αξία και οι επενδυτές που εστιάζουν σε αυτήν συμμετέχουν στη δημιουργία της. Στην επενδυτική μας φιλοσοφία παραμένουμε προσηλωμένοι σε αυτή την αρχή: να δίνουμε αξία σε ό,τι έχει αξία. Με πειθαρχία, μακροπρόθεσμη σκέψη και προσεκτική επιλογή επενδύσεων, χτίζουμε χαρτοφυλάκια που δεν βασίζονται σε προβλέψεις της επόμενης εβδομάδας, αλλά στις ευκαιρίες της επόμενης δεκαετίας.
Διαβάστε εδώ το πλήρες άρθρο
Επικοινώνησε μαζί μας σήμερα για μια προσωπική συζήτηση και λύσεις που ταιριάζουν στους δικούς σου στόχους.
